Stary Zamek w Żywcu to najstarsza świecka budowla miasta, której murowane fundamenty pamiętają czasy sprzed ponad pięciu wieków. Dziś mieści się tu Muzeum Miejskie, które pozwala zajrzeć do wnętrz zabytkowej rezydencji i poznać burzliwą historię tego zakątka Żywiecczyzny. Położony w centrum miasta, tuż przy wejściu do zabytkowego parku, zamek łączy w sobie elementy gotyku, renesansu i baroku – efekt licznych przebudów i kolei losu.
- bogata historia sięgająca XV wieku
- unikalne połączenie stylów architektonicznych
- fascynujące zbiory Muzeum Miejskiego
- piękny park w pobliżu
- możliwość zwiedzania zabytkowych wnętrz
Historia zamku – od obronnej wieży do muzealnej siedziby
Początki warowni sięgają pierwszej połowy XV wieku, kiedy to powstała tu pojedyncza murowana wieża mieszkalna otoczona drewnianymi zabudowaniami, wałem ziemnym i płytką fosą. Kto dokładnie ją wzniósł? Historycy wskazują na książąt oświęcimskich, rodzinę Skrzyńskich lub Mikołaja Strzałę herbu Kotwicz.
Pierwsza wzmianka o zamku pochodzi z 1460 roku i od razu wiąże się z dramatem. Kronikarz Jan Długosz opisał oblężenie prowadzone przez wojska królewskie przeciwko Borzywojowi ze Skrzynna, który z zamku organizował napady na okoliczne ziemie. Szturm zakończył się sukcesem – rycerstwo dzielnie się sprawiło i zajęło twierdzę.
Prawdziwa kariera zamku rozpoczęła się pod koniec XV wieku, gdy trafił w ręce Komorowskich. To oni przekształcili skromną wieżę w potężną fortecę obronną z czterema wieżami mieszkalnymi, dziedzińcem i murami obronnymi wzmocnionymi narożnymi bastionami. W drugiej połowie XVI wieku nastąpiła kolejna metamorfoza – tym razem w kierunku renesansowej siedziby godnej możnego rodu.
Mikołaj Komorowski, jeden z właścicieli zamku, przeszedł do historii jako awanturnik i hulaka. Prowadząc kosztowne wojny z sąsiadami i pogrążając się w długach, zaczął produkować fałszywe monety. W 1623 roku zamek został mocno zniszczony przez najazd braci Rylskich – wierzycieli zadłużonego Komorowskiego.
Po tej traumie dobra żywieckie przejęła w 1624 roku królowa Konstancja, żona Zygmunta III Wazy. Przeprowadziła renowację zrujnowanej budowli i dobudowała trzecią kondygnację. W 1655 roku zamek przeszedł we władanie Jana Kazimierza, a rok później zdobyli go Szwedzi – tym razem bez większych zniszczeń, bo twierdza się poddała.
Barokowa przebudowa i czasy Habsburgów
Kolejny istotny rozdział w historii zamku rozpoczął się w 1678 roku, gdy dobra żywieckie wykupili hrabiowie Wielopolscy. Na początku XVIII wieku przeprowadzili gruntowną przebudowę w stylu barokowym. Rozbudowali południowe skrzydło, nadali elewacji barokowy charakter, zmienili dachy na siodłowe, przebudowali arkady dziedzińca. Obronny zamek ostatecznie przekształcił się w pałac. Wokół dobudowano pomieszczenia gospodarcze i założono ogród.
W 1838 roku dobra nabyli Habsburgowie, którzy nadali rezydencji styl neogotyckiego historyzmu. Zmienili elewację zewnętrzną, a wnętrza przeznaczyły na siedzibę urzędów i mieszkania urzędników zarządzających dobrami żywieckimi. Po II wojnie światowej zamek stał się własnością miasta.
Od 2005 roku budowla pełni funkcję siedziby Muzeum Miejskiego w Żywcu, kontynuującego tradycje sięgające okresu międzywojennego. W 2014 roku Habsburgowie oficjalnie zrzekli się roszczeń do zamku i otaczającego go Parku Habsburgów.
Co zobaczyć podczas zwiedzania Starego Zamku
Już sam dziedziniec zamkowy robi wrażenie – renesansowe arkady i zachowana gotycka wieża tworzą klimatyczny zakątek, w którym warto spędzić chwilę. Z dziedzińca można wejść do wnętrz, gdzie czeka kilka stałych wystaw muzealnych.
Ekspozycja poświęcona historii i tradycji miasta Żywca przybliża losy tego zakątka Beskidów na przestrzeni wieków. Można tu zobaczyć znaleziska z wykopalisk archeologicznych, które dokumentują najstarsze dzieje osadnictwa w regionie.
Osobną wystawę stanowi ekspozycja kultury ludowej Żywiecczyzny – regionu o bogatych tradycjach i charakterystycznym folklorze. Miłośnicy przyrody docenią kolekcję ptaków i ssaków Żywiecczyzny.
Jedną z najbardziej intrygujących ekspozycji jest wystawa „Konfessaty czyli Sądy, Wyroki i Tortury w Żywcu”, gdzie można zobaczyć narzędzia tortur i poznać mroczną stronę dawnego wymiaru sprawiedliwości.
Muzeum przygotowało również wystawę „Dla Ojczyzny ratowania…” poświęconą sztuce sakralnej Żywiecczyzny. Oprócz stałych ekspozycji odbywają się tu wystawy czasowe, które warto sprawdzić przed wizytą.
Na parterze mieści się klimatyczna kawiarnia „Rycerska”, gdzie można odpocząć po zwiedzaniu przy kawie lub herbacie.
Park Zamkowy i okoliczne atrakcje
Zamek otacza piękny zabytkowy Park Habsburgów – jeden z najładniejszych parków miejskich w regionie. Spacer alejkami parkowymi to doskonałe uzupełnienie wizyty w muzeum. W parku znajduje się ciekawa Chińska Chatka, Stajnia Miejska z Mini Zoo, a także ławeczka księżniczki Alicji Habsburg ustawiona tu w 2012 roku.
Tuż obok Starego Zamku stoi tak zwany Nowy Zamek, czyli Pałac Habsburgów – późniejsza rezydencja właścicieli dóbr żywieckich. Warto zobaczyć obie budowle, by uchwycić pełen obraz historii tego miejsca.
Niedaleko znajduje się również Katedra Narodzenia Najświętszej Maryi Panny – kolejny zabytek warty uwagi podczas wizyty w Żywcu.
Dla kogo jest Stary Zamek w Żywcu
To miejsce przede wszystkim dla miłośników historii i architektury zabytkowej. Kolekcje muzealne zainteresują osoby ciekawe dziejów regionu, kultury ludowej i dawnych obyczajów. Wystawa narzędzi tortur może być zbyt mocna dla małych dzieci, ale starsze dzieci i młodzież z pewnością znajdą tu wiele fascynujących eksponatów.
Rodziny z dziećmi mogą połączyć zwiedzanie zamku ze spacerem po parku i wizytą w Mini Zoo. Samo otoczenie zamku – zabytkowy park, dziedziniec z arkadami – tworzy przyjemną przestrzeń do odpoczynku.
Warto tu zajrzeć także podczas krótkiego postoju w Żywcu w drodze na urlop w Beskidach. Zwiedzanie nie zajmuje całego dnia, a pozwala poznać istotny fragment historii regionu.
Informacje praktyczne – ceny, godziny otwarcia, dojazd
Muzeum oferuje możliwość zakupu biletu łączonego na wszystkie ekspozycje lub osobnych biletów na wybrane wystawy. Szczegółowy cennik i aktualne godziny otwarcia najlepiej sprawdzić na stronie internetowej muzeum przed wizytą, ponieważ mogą się zmieniać w zależności od sezonu.
Stary Zamek znajduje się przy ulicy Zamkowej 2 w centrum Żywca. Dojazd samochodem nie sprawia problemów – miasto jest dobrze skomunikowane, leży przy drodze krajowej nr 69. Parking można znaleźć w okolicy zamku lub w centrum miasta.
Dla osób podróżujących komunikacją publiczną Żywiec jest dostępny autobusami PKS z wielu miejscowości regionu oraz pociągami – dworzec kolejowy znajduje się niedaleko centrum.
Na zwiedzanie samego zamku warto przeznaczyć od godziny do dwóch godzin, w zależności od tempa i zainteresowania poszczególnymi ekspozycjami. Jeśli planuje się spacer po parku i wizytę w kawiarni, lepiej zarezerwować pół dnia.
Budynek jest po gruntownej renowacji i prezentuje się świetnie – zarówno elewacja zewnętrzna, jak i wnętrza są zadbane i dobrze przygotowane do zwiedzania. To dobry przykład udanej rewitalizacji zabytkowego obiektu i nadania mu nowej funkcji muzealnej.