Oświęcim to nazwa, która w świadomości większości ludzi kojarzy się z jednym miejscem – byłym niemieckim obozem koncentracyjnym. Tymczasem tuż obok, zaledwie 200 metrów od Muzeum Auschwitz-Birkenau, powstała instytucja opowiadająca zupełnie inną historię. Muzeum Pamięci Mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej pokazuje tych, którzy mimo terroru i zagrożenia życia, podejmowali próby ratowania więźniów obozu.
To miejsce otwarte w maju 2022 roku, choć funkcjonuje stosunkowo krótko, wypełnia istotną lukę w opowieści o tym regionie.
- wzruszające historie lokalnych bohaterów
- nowoczesna i interaktywna ekspozycja
- możliwość połączenia z wizytą w Auschwitz
- edukacyjna ścieżka dla dzieci
- zabytkowy budynek z historią
Historia budynku i powstania muzeum
Wystawa mieści się w zabytkowym budynku zwanym Lagerhaus, który sam w sobie nosi ślady historii. Prace nad stworzeniem muzeum rozpoczęły się w 2017 roku, kiedy Rada Powiatu podjęła decyzję o powołaniu tej instytucji. Rok później, w czerwcu 2018, podpisano umowę o współprowadzeniu muzeum przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Powiat Oświęcimski.
Modernizacja budynku i stworzenie ekspozycji pochłonęły około 35 milionów złotych. Nie były to jednak wydatki na prestiżową inwestycję dla samej inwestycji – chodziło o coś więcej. O pokazanie, że historia tego regionu nie zaczyna się i nie kończy na obozie Auschwitz.
Placówka znajduje się przy ulicy Kolbego 2A w Oświęcimiu. To adres, który warto zapamiętać, zwłaszcza jeśli ktoś planuje wizytę w Muzeum Auschwitz-Birkenau – oba miejsca można połączyć w jedną trasę.
Co zobaczysz na wystawie stałej
Ekspozycja rozłożona jest na trzech poziomach budynku i prowadzi zwiedzających przez różne etapy historii regionu. Pierwsza strefa przybliża ziemię oświęcimską – jej wielowiekową historię, różnorodność etniczną i kulturową mieszkańców. To ważny kontekst, bo pokazuje, że Oświęcim przed wojną był miejscem zupełnie innym niż ten, który znamy z opowieści o Holokauście.
Druga strefa to opowieść o życiu przed wojną i podczas okupacji niemieckiej. Tutaj ekspozycja przybiera formę labiryntu – rozwiązanie nieprzypadkowe. W wydzielonych przestrzeniach można wysłuchać wspomnień Polaków, którzy angażowali się w pomoc więźniom. To relacje konkretnych ludzi, nie anonimowe statystyki.
Trzecia strefa symbolizuje bezpieczne miejsce – te domy i kryjówki, które polskie rodziny oferowały uciekinierom z obozu. Ostatnia część tej sekcji opowiada o pierwszych miesiącach po zakończeniu wojny oraz o represjach, jakich doświadczali mieszkańcy za swoją działalność w czasie okupacji. Bo pomoc więźniom nie zawsze kończyła się szczęśliwie, a po wojnie nie wszyscy bohaterowie doczekali się uznania.
Mieszkańcy Oświęcimia i okolic żyli w bezpośrednim sąsiedztwie największego niemieckiego obozu zagłady. Wielu z nich, mimo śmiertelnego zagrożenia, podejmowało próby niesienia pomocy więźniom – przemycali jedzenie, lekarstwa, przekazywali informacje. Niektórzy pomagali w ucieczce.
Ścieżka Superbohaterów – muzeum dla najmłodszych
Po zachodniej stronie budynku czeka coś specjalnie przygotowanego dla dzieci. Ścieżka Superbohaterów to edukacyjna trasa upamiętniająca dzieci, które w czasie wojny pomagały więźniom obozu. To sposób na opowiedzenie trudnej historii w formie dostosowanej do młodszych odbiorców.
Dla rodzin z dziećmi to ważny element wizyty. Pozwala wprowadzić temat w sposób mniej przytłaczający niż główna wystawa, a jednocześnie nie banalizuje historii.
Wystawy czasowe i dodatkowe atrakcje
Oprócz stałej ekspozycji muzeum organizuje wystawy czasowe. Tuż po otwarciu można było zobaczyć „Twarze pomocy” poświęconą osobom niosącym pomoc więźniom KL Auschwitz oraz wystawę dokumentującą historię powstania samego muzeum. Te ekspozycje zmieniają się, warto więc przed wizytą sprawdzić aktualny program na stronie instytucji.
Dla kogo jest to muzeum
Przede wszystkim dla osób zainteresowanych historią II wojny światowej, ale pokazaną z innej perspektywy niż zwykle. Nie od strony ofiar czy sprawców, ale świadków, którzy postanowili działać. To także miejsce dla tych, którzy chcą poznać lokalną historię Oświęcimia – miasta, które przez lata funkcjonowało w cieniu obozu.
Rodziny z młodzieżą w wieku licealnym znajdą tu wartościowy materiał edukacyjny. Dla młodszych dzieci przygotowano wspomnianą Ścieżkę Superbohaterów. Nie jest to jednak miejsce na szybką wizytę „bo akurat jesteśmy w okolicy” – ekspozycja wymaga skupienia i czasu.
Warto dodać, że muzeum prowadzi także zajęcia edukacyjne prowadzone przez edukatorki muzealne. Dla grup zorganizowanych, szczególnie szkolnych, to dobra opcja pogłębienia wiedzy.
Budynek Lagerhaus, w którym mieści się muzeum, powstał w czasach, gdy Oświęcim był miastem wielokulturowym – żyli tu obok siebie Polacy, Żydzi, Niemcy. Ta różnorodność została zniszczona przez wojnę i nigdy nie wróciła w poprzedniej formie.
Informacje praktyczne – godziny otwarcia i ceny biletów
Godziny otwarcia: Muzeum jest czynne od wtorku do niedzieli. W poniedziałki jest zamknięte. Od 1 maja do 30 września można zwiedzać w godzinach 10:00-18:00, natomiast od 1 października do 30 kwietnia muzeum jest otwarte krócej – do godziny 16:00.
Ceny biletów: W początkowym okresie działalności, do końca czerwca 2022 roku, wstęp był bezpłatny. Obecnie muzeum funkcjonuje na zasadach standardowych dla instytucji kultury – aktualne ceny biletów najlepiej sprawdzić na oficjalnej stronie muzeum lub kontaktując się bezpośrednio z placówką.
Jak dojechać: Muzeum znajduje się przy ulicy Kolbego 2A w Oświęcimiu, około 200 metrów od Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau. Jeśli ktoś przyjeżdża samochodem do Muzeum Auschwitz, dojście zajmie dosłownie kilka minut. Dla osób korzystających z komunikacji publicznej – te same połączenia, które prowadzą do głównej atrakcji turystycznej Oświęcimia, doprowadzą również w pobliże Muzeum Pamięci.
Ile czasu zarezerwować: Na spokojne zwiedzenie wystawy stałej warto przeznaczyć minimum 1,5-2 godziny. Jeśli ktoś chce dokładnie wysłuchać relacji i przeczytać opisy, może to być nawet 3 godziny. Z dziećmi i Ścieżką Superbohaterów należy doliczyć dodatkowy czas.
Dlaczego warto odwiedzić
Większość osób odwiedzających Oświęcim kieruje się do jednego miejsca – Muzeum Auschwitz-Birkenau. To zrozumiałe i ważne. Ale historia tego regionu jest bogatsza, a Muzeum Pamięci Mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej pokazuje jej inny wymiar.
To nie jest „kolejne muzeum o wojnie”. To opowieść o konkretnych ludziach, którzy podjęli decyzję o pomocy mimo śmiertelnego ryzyka. O tym, jak wyglądało codzienne życie w cieniu obozu. O tym, że nawet w najgorszych okolicznościach ludzie potrafili zachować człowieczeństwo.
Dla osób planujących wizytę w Oświęcimiu połączenie obu muzeów daje pełniejszy obraz historii. Jedno pokazuje mechanizm Zagłady i los ofiar, drugie – tych, którzy próbowali przeciwstawić się systemowi. Razem tworzą opowieść bardziej kompletną.
Muzeum jest instytucją młodą – oficjalnie otwartą w 2022 roku – więc wciąż rozwija swoją działalność. Prowadzi prace badawcze, gromadzi relacje świadków historii, organizuje wydarzenia edukacyjne. To żywa instytucja, nie zamknięta w formule sprzed lat.
Działalność muzeum jest finansowana wspólnie przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego (80% środków) oraz Województwo Małopolskie (20%). Umowa została podpisana na dziesięć lat z możliwością przedłużenia.
Kontakt z muzeum można nawiązać przez stronę internetową muzeumpamieci.pl, gdzie znajdują się aktualne informacje o wystawach, cenach i wydarzeniach specjalnych. Placówka ma też aktywny profil na Facebooku, gdzie regularnie publikuje informacje o swojej działalności.